Symbolische en rituele ervaringen
binnen de (bouw)kunst
Niet alle artistieke uitdrukkingen zijn
onmiddellijk toegankelijk doordat ze soms bepaalde achtergrondinformatie
nodig hebben. De perfecte verhoudingen in de kathedraal van Chartres
verwijzen zo oorspronkelijk naar de heiligheid van de mens, als
'beeld van het goddelijke'. Maar voordat deze boodschap duidelijk
over kan komen, moet de waarnemer goed geschoold zijn. Symboliek
vereist immers een bepaalde instelling en een getraind oog voordat
ze haar geheimen prijs geeft en 'werkt'.
Een toeschouwer
voelt symbolen beter aan als hij er actief een eigen waarde aan
kan geven. Tijdens een bewuste belevenis binnen een bouwwerk
of installatie kan de grens tussen kunstenaar en publiek, tussen
verbeelding en werkelijkheid pas écht worden doorbroken.
Immers, een basisvoorwaarde voor de optimale werking van symboliek
in beeldende kunst is de bewuste aandacht van het publiek voor
de verborgen kant van de uiting. Bewuste aandacht die voorbij
gaat aan de letterlijke betekenis van de voorstelling. De waarde
van een ritueel ligt voor een groot deel in de wijze waarop het
ritueel uitgevoerd wordt en staat daardoor gedeeltelijk los van
de inhoud van het bouwwerk waarin het plaatsvindt.
De kunstenaars van De Lutteltuin willen
hun kunstbeleving delen met anderen: daarom bieden zij de installatie
die ze in het Odapark gaan bouwen, als open podium aan aan organisaties
die er op passende wijze invulling willen geven aan hun plechtigheid,
samenkomst, voorstelling of rituele handeling.
Bouw van kathedraal Odapark in volle gang
VENRAY - Het Udense kunstenaarscollectief
De Lutteltuin is momenteel bezig met de bouw van een grote kathedraal
in het Odapark aan de Merseloseweg in Venray. De bamboekerk,
gebaseerd op de grondlijnen van de kathedraal van Chartres, moet
net als haar beroemde voorbeeld, meer worden dan een architectonisch
pronkstuk.
De kathedraal
is een medium, een plek waar mensen en ideeën samenkomen
en waar uit het geloof grote dingen voortspruiten. De Stichting
Venrayse Kunstkring is de opdrachtgever en levert zo haar bijdrage
aan de opening van het Odapark. Het bouwwerk bestaat geheel uit
bamboe en elastiek en de Venrayse bevolking kan in het komende
weekeinde samen met de mensen van De Lutteltuin meebouwen aan
dit grootse bouwwerk op het grasveld van het Odapark. De kathedraal
zal tot 16 augustus blijven staan. Intussen organiseren Kunstkring
en andere collegae van het cultureel Platform allerlei activiteiten
in de kathedraal. Zo wordt er op zondag 20 juni een plechtige
heilige mis opgedragen, liefst met drie heren. 
Een heilige mis, opgeluisterd door het
Gregoriaans Koor uit Venray. Tijdens deze heilige mis wordt het
geheel gerestaureerde beeld van St. Oda uit de Grote Kerk op
het altaar uitgestald. Het is de bedoeling dat na de heilige
mis het beeld van St. Oda in een plechtige processie naar de
Grote Kerk in Venray wordt teruggebracht. Het bestuur van de
Venrayse Kunstkring nodigt gelovigen uit Venray uit om de heilige
mis bij te wonen en in de processie mee te trekken om 'de Patrones
van Venray' te begeleiden naar haar vaste plaats in de Grote
Kerk.
In de maanden
juni, juli en augustus vinden in dit kader nog diverse activiteiten
in de kathedraal plaats. Zaterdag 26 juni wordt er een Literair
Festval gehouden met de titel: "Poëzie in de Kathedraal"
Dan treden in Venray tien dichters voor het voetlicht. Vijf van
hen hebben een Limburgse achtergrond: Manuel Kneepkens, Kreek
Daey Ouwens, Emma Crebolder, Jacques Graus en Paul Hermans. Zes
van hen zijn Brabander: Jasper Mikkers, Cees van Raak, Albert
Megens, Eddie Besselsen, Maarten van den Elzen en de in Brabant
wonende Kees Hermis.
Dagblad De Limburger, maandag, 21
juni 1999
Geloven in kunst in de bamboe-kathedraal
Door René Poels
Op initiatief van de Venrayse kunstkring
bouwde het kunstenaarscollectief De Lutteltuin uit Uden in het
Venrayse Odapark een bamboe-kathedraal. Het godshuis, dat gistermorgen
werd ingewijd met een h. mis met drie heren, is de komende weken
een ontmoetingsplaats voor mensen die geloven in kunst of er
getuigen van zijn.
VENRAY - De schepper staat achter in zijn
bamboe-kathedraal met een video-camera in zijn hand. Hij, de
Udense kunstenaar Antoon Versteegde heeft zijn taak volbracht.
Versteegde geniet zichtbaar als zijn schoonmoeder hem omhelst
en zegt: "Jongen, ik ben trots op je.' Dat mag ook. Twee
weekeinden heeft de kunstenaar met vrijwilligers in het Odpark
gewerkt aan het bouwwerk. Met vijfduizend bamboestokken en vijfhonderd
kilogram post-elastiekjes schiep hij op een open plek in het
Odapark een bamboe-kathedraal. Het bouwwerk is 46 meter lang
en 22 meter breed en bestaat uit enkele imposante, twaalf meter
hoge boogconstructies. "De kathedraal is klaar. Anderen
moeten er nu op een passende wijze invulling aan geven', zegt
de kunstenaar.
Op dat moment
komen vanaf een bospad drie pastors voorafgegaan door twaalf
misdienaars, gildebroeders en een koningspaar, kerkmeesters en
leden van de vriendenkring De Heilige van de Grote Kerk, die
het gerestaureerde Oda-beeldje dragen. Honderden mensen hebben
op deze zondagmorgen plaatsgenomen op de banken in de bamboe-kathedraal.
De kerk puilt uit. Achterin staan de mensen die geen zitplaats
meer konden bemachtigen. Het Venrays Gregoriaans Koor zingt liederen.
Versteegde
legt alles vast wat in zijn kathedraal gebeurt. De katholiek
opgevoede kunstenaar was ooit zelf misdienaar, maar keerde het
geloof in de jaren zeventig de rug toe. Waarom dan toch een kathedraal
gebouwd? "Puur toeval', zegt hij. Versteegde heeft al vaker
in opdracht van de Venrayse kunstkring een bamboe-bouwwerk geplaatst
in dit park. Bij gelegenheid van de opening van het vernieuwde
Theehuis vroeg de kunstkring de Udense kunstenaar weer voor een
project in het park. Op dat moment was hij bezig met het ontwerp
van een Zeppelin. "Bij toeval kreeg ik een plattegrond onder
ogen van de kathedraal in het Franse Chartres. De gewelven van
deze kerk kwamen overeen met die van de Zeppelin. Ik vond het
prachtig en besloot aan het werk te gaan.'
Hij schreef
het zogeheten bidboek Kathedraal Bouwen, een soort bestek met
tekst en uitleg en ging aan de slag. Versteegde gebruikt bij
zijn bouwwerken bamboe om de doodeenvoudige reden dat het goedkoop
materiaal is. De Dom van de kunstenaar staat op een terrein dat
omzoomd is met bos. "Prachtig, geniet er maar van. Ik denk
op zo'n moment terug aan de tijd dat we in ons dorp met de processie
meetrokken. Het hele dorp liep mee. Dat was wat. Ook een soort
illusie. Vandaag heb ik datzelfde gevoel', herinnert Versteegde
zich. De mis begint. Piet Hermans van de kunstkring gooit zo
nu en dan wat wierook op de brandende kooltjes. Op de voorste
rij zitten vrouwen die de naam van Oda dragen of een afgeleide
daarvan zoals Odilia en Odile. De pastors hebben zich laten inspireren
door de kunst in het Odapark. "Die kunst is vernieuwend.
Ik voel me er niet altijd op mijn gemak. Ik voel me weleens ontworteld
en mis de traditie', preekt voorganger Piet Cöp. Hij heeft
waardering voor de schepper van de kathedraal en al die andere
kunstenaars die beelden exposeren in het Odapark. Kunstenaars
moeten de ruimte krijgen, vindt hij. Tijdens de voorbeden wordt
door pastor Guus van Loenen gebeden "voor de mensen die
kunstenaars niksers vinden.'
Halverwege
de dienst pakken donkere wolken zich samen boven het Odapark,
horen de kerkgangers in de verte gedonder en valt af en toe een
druppel. Het kerkvolk zoekt beschutting. Paraplu's in de kathedraal!
Om het driehonderd jaar oude beeldje van Sint Oda te beschermen
tegen de natuurelementen houdt een gildebroeder een papaplu boven
het kostbare beeld. Na de hoogmis verschijnt harmonie Euterpe
ten tonele. In procesie trekken pastors, misdienaars, kerkmeesters
en de mannen met het Oda-beeldje naar de Sint Petrus Bandenkerk
van Venray, ook wel de kathedraal van de Peel genoemd. Daar krijgt
Oda weer haar (droge) vaste stek.
Kunstenaar
Versteegde is tevreden. Zijn bamboe-kathedraal is meer dan een
pronkstuk. Het is een ontmoetingsplaats waar de komende weken
nog tal van activiteiten plaatsvinden. Versteegde: "Ik wil
grenzen doorbreken tussen kunstenaar en publiek, tussen verbeelding
en werkelijkheid. Tijdelijke kunstwerken, zoals deze kathedraal,
die altijd weer verschijnen om te verdwijnen, maar die steeds
weer een onuitwisbare indruk achterlaten.'
