De noria's van Quang Ngai
Wat een ongelofelijke foto, wat een duizelingwekkende constructie! Zo vernuftig, zo logisch, zo luchtig. Je raakt in de war als je probeert de wielen te tellen. Het zijn er tien. Wanneer heeft dit bestaan? De foto is zo te zien uit de jaren twintig. Waarom is die machine niet wereldberoemd geworden, waarom is hij niet bewaard gebleven? De afbeelding komt uit een boek over Frans Indochina en de machine wordt beschreven als 'de grote noria's van Quang Ngai'. Quang Ngai is een kustplaatsje ten zuiden van Da Nang, in het vroegere keizerrijk Annam.
Je wordt bestormd door vragen als je er naar kijkt. Hoe oud was die machine toen de foto werd gemaakt? Waar diende hij voor? Hoe lang heeft hij nog bestaan? Maakte hij veel lawaai? Hoe hoog waren die wielen? Hoe werden ze op hun plaats gebracht7 Hoe snel draaiden ze? Hoe werden ze stilgezet? Waar kwam het ontwerp vandaan?
De machine dateerde ongetwijfeld van voor de Franse tijd en het ontwerp kwam waarschijnlijk uit China, waar zulke noria's werden gebruikt voor de bevloeiing van landbouwgrond. De stuwing van de stroom tegen de rechthoekige schoepen van gevlochten bamboe brachten het wiel in beweging, telwijl lange bamboe kokers, onder een hoek van zowat dertig graden aan de rand bevestigd (goed te zien op het meest rechtse wiel), het rivierwater opschepten en meenamen naar boven, waar het even voorbij het hoogste punt in een bamboe goot werd gekieperd.
In het grote werk van Joseph Needham, Science & Civilization in China (I965) staan een paar foto's van zulke noria's in China; dat zijn er dan hoogstens een paar naast elkaar, maar Needham vermeldt dat zowel in China als in Indochina noria's soms 'in batterij' werden gezet, op een gezamenlijke as, 'tot wel tien op een rij', en dan volgt een verwijzing naar een fotoboek uit I930 getiteld Indochine, door A. Sarraut en C. Robequin. Dat boek is niet te achterhalen, maar het lijkt me aannemelijk dat hier diezelfde machine van Quang Ngai werd bedoeld.
Als iemand mij meer informatie en/of foto's kan verstrekken, stuur me dan even een Email. Alvast bedankt!
