Haarlems Dagblad, maandag 23 september 2002

Icarus met vleugels van bamboe

Kunstenaar en kinderen maken kolossaal vliegtuig bij Fort Vijfhuizen

"Ik stel voor dat iedereen zo gaat staan dat ie niet door het vliegtuig het water in wordt getrokken," adviseert Antoon Versteegde. Langzaam glijdt het kunstwerk aan stalen kabels naar voren om boven de vijver tot stilstand te komen. De kunstenaar is in zijn element.

door Monique van Drunen

VIJFHUIZEN - Versteegde is bekend van zijn kolossale bamboekunstwerken die hij overal in Europa samen met publiek maakt. Bij het Fort Vijfhuizen in Haarlemmermeer maakte Versteegde met tientallen kinderen in twee dagen tijd een bamboe vliegtuig met een spanwijdte van dertig meter. Naam: Fort Icarus.

De bouwwerkzaamheden maakten onderdeel uit van het kinderkunstfestival 'In de ban van de ringvaart'. Versteegde liet zich inspireren door de plattegrond van het Fort waar hij onmiddellijk een vliegtuig in herkende. De Griekse mythe van Icarus die met zijn vader uit een labyrint wist te ontsnappen door vleugels te maken, diende verder als inspiratiebron voor het kunstwerk 'Fort Icarus'.

Tientallen kinderen lopen deze zaterdag rondom de vliegtuigvleugel, die volledig uit bamboe vierkanten bestaat. Elastieken worden door de kinderen driftig om de bamboestokken gewikkeld om ze met elkaar te verbinden. Het hele frame van Fort Icarus staat met stokken in de grond. "Je moet het elastiek zo strak trekken dat het wit wordt. Het mag niet meer bruin zijn, anders zit het niet strak genoeg." Versteegde doet het voor. "Het gaat me niet zo zeer om de bamboe maar meer om het proces van samen iets maken. Het is een heel sociaal gebeuren. Kinderen leggen elkaar uit wat de bedoeling is. Dat is toch prachtig?"

Suzanne (7) uit Nieuw Vennep viert haar verjaardagsfeest met elf vriendinnen helemaal in de stijl van het Kinderkunstfestival. Vanmorgen hebben ze in het Fort de theatervoorstelling 'Een draak van een verhaal' gezien en nu komen ze helpen bouwen. Versteegde loopt tussen de kinderen en controleert diverse verbindingen op stevigheid. "Doe allemaal maar wat elastieken om je arm en doe overal een extra elastiek omheen. Daar wordt ie heel sterk van," aldus de kunstenaar. Suzanne zit geknield bij de vleugel en probeert een elastiek vast te maken. "Dat is heus niet makkelijk hoor," zegt ze.

Welmer (13) uit Hoofddorp en Dennis (13) uit Vijfhuizen zijn scouts bij de Waterwolven uit Vijfhuizen. "Nee hoor, we weten niet alles van vastmaken en knopen," lacht Dennis. "Maar dat hoeft ook niet. Je hoeft er alleen maar elastieken omheen te winden," legt hij uit. Welmer doet een paar stappen achteruit en bekijkt het kunstwerk. "Het is inderdaad een vliegtuig ja," zegt hij. "Waar is precies het midden, Dennis?" Dennis wijst het midden aan. "Nou ja," besluit Welmer, "als ie straks in de lucht hangt, dan klopt het wel, denk ik."

Nadat het vliegtuigframe met elastieken in elkaar is gezet, is het tijd voor nog meer stevigheid in de vorm van vliegertouw, dat over de talloze diagonalen wordt gespannen. Versteegde: "Bamboe als diagonalen zou het nog sterker maken, maar ja, dan wordt het te zwaar ben ik bang." Serge Verheugen, eveneens kunstenaar, kruipt behendig tussen de touwen door. "Daar blijf je lekker slank bij. Pak eens aan dat touw." Versteegde loopt rond en bekijkt hoe het gevaarte van dertig meter naar de voorkant van het Fort getild moet worden. "Op de korte kant. En dan maar hopen dat we de bocht kunnen nemen."

Natasja (10) uit Vijfhuizen is er vanaf het begin. "We hebben al heel veel vierkanten gemaakt. Ik maak steeds allemaal elastieken aan elkaar vast." Lisette (10) uit Abbenes is ook druk in de weer met lange slierten elastiek. De meisjes hebben elkaar vandaag voor het eerst ontmoet en lijken nu al goede vriendinnen. "Het is echt hartstikke leuk om mee te helpen," aldus de meisjes. Niet bij iedereen gaat het echter van het leien dakje, getuige de uitroep 'Ik weet niet of het gaat lukken'. Itamar (8) uit Hoofddorp heeft zo zijn twijfels: "Volgens mij gaan ze de elastieken straks toch weer verwisselen voor ijzerdraad."

Daisy, Denise, Sandra, Esther, Stefanie en Manouk (allemaal 15 jaar) van de Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp zitten op het dak van het Fort. "We zijn hier voor school. Voor een praktische opdracht", legt Sandra uit. Esther: "Eerst waren we bang dat we alleen met kleintjes zouden zijn, maar dat viel reuze mee." Als Fort Icarus uiteinde]ijk zonder kleerscheuren langs de stalen kabels richting de vijver voor het Fort glijdt, klappen de meiden enthousiast. Stefanie en Manouk staan op om een foto te maken van het historische moment. "Allemaal even liggen, dan kan ik een foto maken," zegt Stefanie. De overgebleven meiden gaan plat op hun rug liggen, met de handen onder hun hoofd gevouwen. Ze bengelen wat met hun benen over de rand van het Fort. Sandra zucht tot slot: "Toch wel leuk deze opdracht."

Fort Ikarus Fort bij Vijfhuizen 21-22 september 2002 Deadulus (in het Grieks: kunstenaar) is een groot beeldhouwer en uitvinder. Maar als zijn leerling beter wordt dan hijzelf, vermoordt Deadulus hem, met als gevolg dat hij ervandoor moet gaan. Hij vlucht samen met zijn zoon Icarus naar Kreta, waar hij een labyrint (symbool van de dood) bouwt voor koning Minos. Na een fikse ruzie met de koning sluit deze hem met Icarus op in zijn zelfbedachte labyrint. Deadulus kent er een geheime gang en wil ontsnappen. Hij maakt vleugels van was en veren om te kunnen vluchten. Dat lukt, totdat Icarus te dicht bij de zon komt en de was smelt. Icarus stort naar beneden in de zee en verdrinkt. Beeldend kunstenaar Antoon Versteegde is ook een soort uitvinder. Met bamboe stokken en elastiek maakt hij indrukwekkende bouwwerken zoals een echte treintunnel, een gotische kathedraal of een enorme toren. Onlangs bouwde hij in Rotterdam Stonehenge na in bamboe. Hij is ook al een paar jaar bezig aan een ontwerp voor een zeppelin van bamboe die echt gaat vliegen. Maar hij heeft nog nooit iemand vermoord... Toch lijkt hij een beetje op de oude Deadulus. Het Fort bij Vijfhuizen is in zijn ogen een labyrint van de dood. De betonnen kolos met vele gangen en kamertjes werd ooit gebouwd voor militaire doeleinden vol oorlogstuig en munitie. Maar het Fort krijgt nu een nieuwe bestemming en wordt ingericht met ateliers en expositieruimten voor kunstenaars. Om dat te symboliseren gaat Antoon Versteegde het Fort nabouwen van bamboe en elastiek zodat het op een vliegtuig lijkt met enorme vleugels. Als alles meezit gaat het ook nog echt vliegen! Maar dan moet het niet te dicht bij de zon komen, anders smelten de elastieken en stort het gevaarte omlaag.