Concept voor
OBSERVATORIUM
DE
VIJF
WINDSTREKEN
Een kunstproject van Antoon Versteegde
voor de Gouverneurstuin en een
aantal andere locaties in de gemeente Assen - van mei tot september
1999
OBSERVEREN
Sinds de oudheid heeft de mens zich bezig
gehouden met de bestudering van zijn directe omgeving, van de
aardbol en van het heelal. Van oudsher bouwde hij constructies
die zijn waarneming en registratie moesten vergemakkelijken:
de observatoria. Ze waren al in gebruik in de oude culturen van
Chaladeeën, Egyptenaren en Chinezen, maar pas in 1561 werd
in West-Europa het eerste observatorium gebouwd in Kassel. In
1675 werd het observatorium van Greenwich opgericht en honderd
jaar later bezaten de meeste grote steden van Europa een eigen
sterrenkundig observatorium. Dit jaar is Assen aan de beurt.
Dat is via deze site ook te volgen via internet.
DE
GOUVERNEURSTUIN...
Van mei tot september 1999 wordt voor de 10e keer
een beeldenten-toonstelling georganiseerd in het stadspark de
Gouverneurstuin in Assen. De organisatie van de tentoonstelling
is in handen van de werkgroep de Gouverneurstuin, een samenwerkingsverband
van de gemeente Assen, het Centrum Beeldende Kunst Drenthe en
het ICO Centrum voor Kunst en Cultuur.
...EN DAARBUITEN
Tot nu toe hebben de beeldententoonstellingen
zich ruimtelijk beperkt tot het stadspark de Gouverneurstuin
in het centrum van Assen. De werkgroep de Gouverneurstuin meent
dat 10 jaar De Gouverneurstuin een goede reden is om naast de
expositie in dit park ook elders in de stad beelden te plaatsen.
In relatie met de tentoonstelling worden er activiteiten georganiseerd,
zoals rondleidingen in de Gouverneurstuin door de kunstenaar,
workshops met amateurs en lezingen; dirt in het kader van Drenthe
Binnenbeeld Buitenbeeld.
FORSE
BEELDEN
Het plan voor 1999 beoogt een tentoonstelling
van een aantal forse beelden. Het is de bedoeling dat een aantal
beelden vervaardigd wordt in samenwerking met opleidingsinstituten
en belangstellenden. Na een oproep in BK-informatie in oktober
1998 besloot de werkgroep de Gouverneurstuin om alle beelden
door beeldend kunstenaar Antoon Versteegde te laten ontwerpen.
Hij heeft de nodige ervaring met dergelijke grootschalige, interactieve
projecten en het materiaal dat hij gebruikt (bamboe) is inmiddels
succesvol gebleken als je met groepen vrijwilligers in korte
tijd beelden van groot formaat wilt realiseren. Ook de bouwtechniek
(bamboestiek) waarbij de stokken aaneengeknoopt worden met elastiek,
is makkelijk over te dragen op mensen die spontaan willen meewerken.
Zo realiseerde Versteegde ondermeer kunstprojecten
in Frankrijk (1989), Zwitserland (1992), België (1986),
Denemarken (1997), Duitsland (1997) en op tal van plaatsen in
Nederland. Al zijn werk is tijdelijk en inmiddels dus verdwenen.
Maar je kunt het nog wel zien op internet: www.versteegde.nl
VRIJHEID
MET
ELKAAR
In aansluiting op een verzoek van het Nationaal
Comité 4 en 5 mei heeft de werkgroep de Gouverneurstuin
voor dit jaar als thema gekozen 'Vrijheid maak je met elkaar'.
Want op 5 mei wordt in Assen het startsein gegeven voor de nationale
bevrijdingsfeesten, waarbij zowel tal van hoogwaardigheidsbekleders
als verschillende media in de stad aanwezig zullen zijn. Dat
is dus een ideale gelegenheid om meteen ook de beelden in de
Gouverneurstuin aan pers en publiek te presenteren. Bovendien
komt er op verzoek van het Comité 4 en 5 mei op deze dag
een bijpassend kunstproject waarbij duizend inwoners van Assen
vanuit de vijf betrokken wijken in optocht naar de Brink zullen
trekken. Daar zal elke deelnemer een bijdrage leveren aan een
gemeenschappelijk beeld. Doordat iedereen bovendien zijn bijdrage
kan voorzien van zijn naam en/of persoonlijke boodschap, vormt
elk onderdeel weer de personificatie van één bepaalde
inwoner en vertegenwoordigen deze bijdragen samen de hele bevolking.
DUIZEND
VLAGGEN
Voor de ceremoniële optocht op 5 mei
worden uit elk van de vijf stadsdelen 200 mensen uitgenodigd
om een speciaal banier te maken onder het motto 'Vrijheid maak
je met elkaar'. Iedereen krijgt een witte vlag waarop een bepaald
logo in één van de vijf wijkkleuren is voorgedrukt.
Tijdens workshops worden mensen geholpen om hun eigen verbeelding
van het thema te bedenken. Dat kan ondermeer door een afbeelding
of door een tekst die met verschillende teken- en schildermaterialen
kan worden neergezet. Op 5 mei worden de aan bamboestokken bevestigde
vlaggen naar de startlocatie gebracht waar de deelnemers zich
verzamelen voor een optocht (onder begeleiding van muziek) naar
de Brink. Daar aangekomen worden de banieren in een speciale
constructie geplaatst, zodat ze met elkaar een imposant object
vormen. Alle vlaggen gezamenlijk stralen veelkleurigheid en diversiteit
uit. Zo wordt het thema symbolisch in beeld gebracht. Het vlaggenproject
vormt zo de ouverture van het kunstproject "ObservatoriuM
De Vijf Windstreken".
WINDRICHTING
Als in onze dampkring de lucht eigenmachtig
van een plaats met hoge luchtdruk naar een gebied stroomt waar
een lagere luchtdruk heerst, waait de wind voor ons begrip uit
een bepaalde richting. Om die ogenschijnlijk willekeurige natuurkracht
te kunnen duiden, verdelen we hem in een bepaald aantal hoeken,
de windstreken. Daartoe gebruiken we ondermeer een kompas.
KOMPAS
Iedereen weet hoe een kompas eruit ziet,
maar als instrument is het pas nuttig als je het ook kunt gebruiken.
In het kompas bevindt zich een magneetnaald die steeds naar het
magnetische noorden wijst. Onder de naald zie je de afbeelding
van een windroos, verdeeld in 360 graden, te beginnen vanaf het
noorden over het oosten en het zuiden naar het westen. Om alle
windrichtingen van het kompas werkelijk met de afgesproken windstreken
te doen overeenstemmen, draai je het kompas zo dat de noordpunt
van de magneetnaald overeenkomt met het noorden van de schijf,
zodat het kompas ook de andere aardrijkskundige hoeken van onze
planeet aanduidt.
PLAATSAANDUIDING
Windrichtingen zijn oorspronkelijk dus
richtingaanduidingen die we ge-bruiken om aan te geven waar de
wind vandaan komt. Wij gebruiken die windstreken dagelijks, bijvoorbeeld
om het weerbericht te kunnen begrijpen. Maar ook op onze landkaarten
wordt steeds weer gebruik gemaakt van een indeling in vier windstreken.
We spreken dan over de vier hoofdwindstreken, waarmee we noord,
oost, zuid en west bedoelen. De oorspronkelijke indeling van
de aarde in windstreken wordt intussen echter ook gebruikt voor
politieke doeleinden. Terwijl men de namen van de windstreken
doorgaans met een kleine letter schrijft, geven we ze zelfs een
hoofdletter als ze gebruikt worden als politieke entiteit of
de aanduiding van een gebied. Voorbeeld: noord, het zuiden, oost
en west, het oosten van de Ardennen, maar: het Westen (politieke
entiteit), het Noorden (de noordelijke provincies), de Oost-West
of Noord-Zuid verhoudingen. Onze etiketten voor de verschillende
windstromen worden inmiddels dus net zo gemakkelijk geplakt op
de verschillende politieke stromingen die we observeren.
VIJF
WINDSTREKEN
Observaties worden altijd zo nauwkeurig
mogelijk geregistreerd, waarbij veelvuldig gebruik wordt gemaakt
van de vier windstreken. Toch moeten we blijven beseffen dat
de wind soms uit een andere hoek waait, omdat de elementen niet
ondergeschikt zijn aan de willekeurige waarden en normen die
wij onszelf, maar vooral ook anderen opleggen. De vijf locaties
die participeren in het projectplan voor "De Vijf Windstreken"
kunnen niet worden geregistreerd of aangeduid met het etiket
dat we zo graag op onze vier windstromen plakken. De hokjesgeest
waarin andere zaken wellicht zo makkelijk zijn te vangen, mag
nooit van toepassing zijn op de wereld om ons heen of op de (mede)mensen
die we waarnemen. Want wat de één voor waar aanneemt,
hoeft een ander persoon niet eender te observeren.
ZES
KLEUREN
Zoals de Olympische vlag is opgebouwd uit
vijf verschillend gekleurde ringen (blauw, geel, zwart, groen
en rood) op een witte ondergrond, zo krijgen deze kleuren ook
in Assen een symbolische betekenis: ze verte-genwoordigen de
vijf buitenlocaties die weer model staan voor de vijf werelddelen
die met elkaar vrede sluiten. Elke locatie krijgt één
van die vijf kleuren als herkenningsteken. Dat vertaalt zich
onder meer in de kleur van de knooppunten van de bamboe constructies
die er geplaatst worden. De stokken worden met brede postelastiek
in één van die vijf kleuren aan elkaar bevestigd,
terwijl de centrale basisconstructie in de Gouverneurstuin voornamelijk
met witte elastiek aaneengeknoopt wordt.Elders in het park staan
vijf afzonderlijke beelden, die uitsluitend met één
kleur elastiekjes worden gemaakt. Deze beelden hebben afmetingen
tot 6 meter doorsnee en verwijzen naar grote beelden (met afmetingen
tot 12 meter) die op de vijf andere locaties in de stad gebouwd
worden in samenwerking met de bewoners.
ZEVEN
LOCATIES
Naast het Vlaggenproject op de Kleine Brink
en het centrale, grote beeld in de Gouverneurstuin zullen er
verspreid in dit stadspark nog een vijftal kleinere beelden (modellen
- schaal 1:2) komen te staan, die als uitgangspunt dienen voor
de grotere beelden die later in de wijken gemaakt kunnen worden.
Deze installaties zullen pas in een later stadium gebouwd worden,
een en ander in overleg met de opleidingsinstituten en verenigingen
die hieraan hun medewerking verlenen.
De zeven locaties die het uitgangspunt
vormden in het oorspronkelijke projectplan van Antoon Versteegde,
zijn achtereenvolgens:
1 Centrum / De Gouverneurstuin
2 Centrum / Kleine Brink
3 Industrieweg / Haven kade
4 Sluisdennen / Valkenstein / Platolaan
5 Beilerstraat / verzorgingstehuis De Boshof
6 Provinciehuis / Westerpark
7 Maria in Campis Laan / vijver bij De Wijde Blik
DE
DROOM
VAN
DE
KUNSTENAAR
Beeldend kunstenaar Antoon Versteegde
(1953) bedenkt levensgrote beelden die in hun ruimtelijke beleving
wél in zijn hoofd passen, maar niet in zijn atelier. Daarom
ontwerpt en bouwt hij op locatie tijdelijke installaties waarmee
hij het stollingsproces van zijn fantasie visualiseert. Zo wordt
de illusie heel even werkelijkheid en kan het publiek zijn ervaring
delen. In de visie van Versteegde is vooral het nabeeld van blijvende
waarde: de gedachte aan wat voorbij is, het voorstellingsvermogen
dat de toeschouwers in staat stelt om zich het beeld te herinneren.
Het droombeeld van de kunstenaar wordt zo verankerd in het collectieve
geheugen, als een immaterieel, cultureel erfgoed dat in de herinnering
blijft bestaan. Daarmee is projectlocatie voor de toeschouwers
daadwerkelijk veranderd.
Versteegde volgde
de opleiding monumentale en textiele vormgeving van de kunstacademie
in 's-Hertogenbosch. Hij zoekt zijn artistieke vrijheid vooral
buiten de muren van de gevestigde instituten en expositieruimtes,
op openbare locaties die voor iedereen toegankelijk zijn. Vooral
de directe feedback van toeschouwers stimuleert hem tot zijn
grensverleggende projecten.
Al zijn werk is tijdelijk - en inmiddels dus verdwenen. Maar
je kunt het bijvoorbeeld nog wel zien op internet: www,versteegde.nl
© Antoon Versteegde, 1999
Millsebaan 42, NL-5402LW
Uden
email: antoon@versteegde.nl